De OR heeft twee centrale bevoegdheden om invloed uit te oefenen op beslissingen van de bestuurder: het adviesrecht en het instemmingsrecht. Het zijn de krachtigste instrumenten van de ondernemingsraad, maar ze werken fundamenteel anders. Wie het onderscheid begrijpt, kan als OR veel effectiever opereren.
Adviesrecht (artikel 25 WOR)
Het adviesrecht geeft de OR het recht om (en de bestuurder de plicht om te vragen om) advies te geven bij grote organisatorische en financiële besluiten. Denk aan een reorganisatie, een fusie, een overname, uitbesteding van werkzaamheden of een significante technologische verandering. Ook kleinere organisatiewijzigingen kunnen onder het adviesrecht vallen. Bijvoorbeeld een beweging van teamleiders naar teamcoaches en zelforganiserende teams, of het samenvoegen van twee teams in de organisatie.
Het advies moet worden gevraagd op een moment waarop het besluit nog wezenlijk beïnvloedbaar is. Dat is een cruciaal punt: de bestuurder mag de OR niet pas om advies vragen als het besluit in feite al vaststaat. Als dat toch gebeurt, kan de OR dit aanvechten bij de Ondernemingskamer.
Is een advies bindend? Nee, maar wel zwaarwegend. De bestuurder mag het advies van de OR naast zich neerleggen. Maar hij is dan verplicht dit schriftelijk te motiveren. De OR heeft daarna een maand de tijd om naar de Ondernemingskamer te stappen als hij het niet eens is met de beslissing. De Ondernemingskamer toetst dan of de ondernemer in alle redelijkheid tot zijn besluit heeft kunnen komen, rekening houdend met alle betrokken belangen.
Instemmingsrecht (artikel 27 WOR)
Het instemmingsrecht is net anders dan het adviesrecht. Het geldt bij regelingen die direct van invloed zijn op de arbeidsomstandigheden of het personeelsbeleid. Denk aan een beoordelingssysteem, een ziekteverzuimprotocol, een werktijdenregeling of een scholingsbeleid.
Zonder instemming van de OR mag de bestuurder een instemmingsplichtige regeling niet invoeren, wijzigen of intrekken. Als de OR weigert, kan de bestuurder naar de kantonrechter stappen met een verzoek om vervangende toestemming. De rechter beoordeelt dan of de weigering van de OR redelijk is.
Is instemming bindend? Ja, in beginsel. Als de OR niet instemt en de kantonrechter geeft ook geen vervangende toestemming, mag de regeling niet worden ingevoerd.
Het verschil in één oogopslag
| Kenmerk | Adviesrecht (art. 25) | Instemmingsrecht (art. 27) |
| Onderwerp | Organisatorische en financiële besluiten | Personeels- en arbeidsomstandighedenregelingen |
| Bindend? | Nee, maar motivatieplicht | Ja, zonder instemming geen invoering |
| Bezwaar via | Ondernemingskamer | Kantonrechter (voor werkgever) |
| Tijdstip | (ruim) Vóór het besluit | Vóór invoering regeling |
Wanneer weet je welk recht van toepassing is?
Een goede vuistregel: gaat het om een strategisch of organisatorisch besluit (zoals een fusie, investering of reorganisatie)? Dan is het adviesrecht aan de orde. Gaat het om een regeling die direct geldt voor medewerkers in hun dagelijkse werksituatie (zoals roosters, beoordelingssystemen of verzuimprotocollen)? Dan is het instemmingsrecht van toepassing.
Twijfel je? Vraag dan eerst om een gesprek met de bestuurder om te bepalen welk recht van toepassing is. Het is ook mogelijk dat voor een bepaald besluit zowel advies- als instemmingsplichtige elementen gelden.
Wat als de bestuurder het verkeerde recht toepast?
Het komt voor dat een bestuurder een onderwerp ter advies voorlegt, terwijl instemmingsrecht van toepassing zou zijn of andersom. Als OR is het zaak dit tijdig te signaleren en te benoemen. Ga bij twijfel in overleg en laat zo nodig een OR-adviseur meekijken.
💡 Tip voor de OR: Stel bij elk onderwerp dat de bestuurder aandraagt direct de vraag: valt dit onder artikel 25 of artikel 27 WOR? Dat bepaalt niet alleen welk recht je hebt, maar ook je strategie. Bij instemmingsrecht heb je namelijk een sterkere positie dan bij adviesrecht. Dit soort praktijkkennis is precies wat je opdoet in een OR training of ondernemingsraad cursus en het maakt direct het verschil aan de overlegtafel.